"Może zawierać orzechy" - co to znaczy?

Co zrobić w sytuacji, gdy na opakowaniu jest informacja “może zawierać orzechy” lub “może zawierać śladowe ilości orzechów”? Czy można zjeść taki produkt w przypadku alergii na orzechy?

Alergia to poważny temat nie tylko dla alergików, ale też producentów żywności. Szczególnie groźna jest, jeśli objawia się reakcją anafilaktyczną - w ciężkich przypadkach może powodować nawet śmierć pacjenta. Dlatego producenci żywności zobowiązani są do umieszczania informacji dla alergików - listy alergenów na etykietach żywności wyróżnionym drukiem (zwykle pogrubione, podkreślone lub wielkie litery). Jeśli alergeny np. orzechy czy mleko są składnikami produktu, to dla alergików sprawa jest prosta - jest to składnik, który na pewno występuje w danym produkcie i alergik po prostu nie kupuje tego produktu gdy ma uczulenie na ten alergen. Częściej jednak osoba z alergią spotyka się z zapisem "może zawierać orzechy" co jest informacją niezbyt konkretną. Co to właściwie znaczy?

Dlaczego napis "może zawierać orzechy" jest umieszczany na etykiecie?

Taka informacja dla alergików w większości przypadków jest po prostu zabezpieczeniem się producenta, a w danym produkcie ryzyko zawartości orzechów może być minimalne. Ale w niektórych przypadkach to ryzyko może być bardzo dużo - wszystko zależy od procedur i środków zapobiegawczych stosowanych przez producenta żywności. Dlatego niestety, jeśli taka informacja jest na etykiecie nigdy nie można wykluczyć, że w danym kawałku czekolady czy innego produktu ilość pozostałości orzechów nie będzie wystarczająca do wywołania reakcji alergicznej.

Czy można jeść produkty z napisem "może zawierać orzechy?

Ani ja, ani Aleks nie mam poważnej alergii na orzechy, dlatego ja te napisy ignoruję i kupuję produkty, który mają taki zapis. Ale nie odważyłabym się kupić i zjeść taki produkt, gdybym miała silną reakcję na orzechy.
Kilka lat temu była opisywana w mediach bardzo głośna sprawa śmierci dziewczynki w Polsce, która zjadła czekoladki z deklaracją że "mogą zawierać orzechy" - dziewczynka była na nie uczulona i niestety nie udało jej się uratować.Wcześniej jadała inne produkty z podobną deklaracją i nic się nie działo, to jednak tym razem w czekoladkach naprawdę znalazła się pewna ilość pozostałości orzechów. Sprawa wstrząsnęła całym środowiskiem rodziców dzieci z alergiami, i można z niej wysnuć jeden wniosek - w przypadku poważnej alergii nigdy nie należy ryzykować i nie spożywać tego typu produktów... 

Skąd się biorą orzechy w produktach, w których nie powinny się znaleźć?

Producenci zwykle wytwarzają różne rodzaje danego produktu na jednej linii produkcyjnej. Przykładowo jednego dnia produkowana jest czekolada orzechowa, a po oczyszczeniu taśmy kolejnego dnia produkowana jest czekolada z owocami. Niestety nawet jeśli taśma i inne maszyny są dokładnie czyszczone, to w większości przypadków nie można wykluczyć, że śladowe ilości alergenów się tam nie znajdują. Może też pojawić się błąd ludzki i ktoś może użyć tego samego mieszalnika lub innego sprzętu, z którym wcześniej miała kontakt masa orzechowa. Dlatego jeśli na terenie jednego zakładu produkowane są produkty z orzechami, to zdecydowana większość producentów bierze pod uwagę możliwość pojawienia się minimalnych ilości orzechów też w innych produktach wytwarzanych lub pakowanych na terenie tego samego zakładu. Kolejna sprawa, która sprzyja pojawieniu się śladowych ilości alergenów to minimalne ilości orzechów w formie pyłu, które mogą po prostu osiadać na produktach jako zanieczyszczenie - nieszkodliwe dla zdrowych osób, ale śmiertelnie niebezpieczne dla alergików. 

Nasiona chia z oczywistych względów nie powinny zawierać orzechów...ale widocznie w danym zakładzie pakowane są także orzechy i nie da się wykluczyć obecności alergenów w innych produktach pakowanych w tym samym miejscu.

Czy te zapisy dotyczące śladowych ilości alergenów są obowiązkowe?

Ze względu na realne zagrożenie dla alergików deklarowanie obecności alergenów zostało ściśle uregulowane w rozporządzeniu unijnym dotyczącym etykietowania środków spożywczych (Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1169/2011). Dotyczy to jednak tylko zamierzonych składników produkty. Natomiast kwestia deklarowania potencjalnych zanieczyszczeń nie jest regulowana i wynika z ostrożności producentów, którzy odpowiadają za bezpieczeństwo swoich produktów. Są to zapisy dobrowolne, które niestety często są na wyrost i pojawiają się na opakowaniu, nawet jeśli nie ma realnego zagrożenia dostania się alergenu do danego produktu. Zgodnie z prawem tego typu zapisy powinny mieć uzasadnienie i wynikać z zagrożenia zanieczyszczeniem, które będzie wykryte w procedurach producenta. Nie ma dopuszczalnej bezpiecznej ilości żadnego alergenu, która by nie wywoływała alergii, dlatego nie ma też w prawie podanych dopuszczalnych/bezpiecznych limitów alergenów typu orzechy.

Na opakowaniach można spotkać dwa typy zapisów “może zawierać śladowe ilości orzechów” lub “może zawierać orzechy”. Tego typu zapis często poprzedzony jest wstępem "Informacja dla alergików". Z punktu widzenia alergika oba zapisy stanowią takie samo zagrożenie, bo tak naprawdę nie ma definicji, która podawałaby jaka ilość jest uznawana za “śladową”, a poza tym w praktyce, jeśli ktoś ma bardzo silną alergię, to nawet “śladowa” ilość alergenu może być bardzo groźna w skutkach.

Na jakich produktach najczęściej można przeczytać, że "może zawierać orzechy"?

Lista takich produktów jest niestety bardzo długa. Trzeba po prostu szukać i dokładnie czytać etykiety. Najczęściej można znaleźć te zapisu na różnego rodzaju czekoladach, czekoladkach, batonach czekoladowych, batonach typu musli, ale też płatkach śniadaniowych, gotowych daniach,  bakaliach, suszonych owocach, produktach zbożowych i wielu, wielu innych...

Praktycznie każda czekolada ma umieszczoną informację “może zawierać orzechy” lub “możliwa zawartość orzechów” (często stosowana jest także forma “może zawierać śladowe ilości orzechów”, ale nie jest zalecana przez Sanepid).

W jaki sposób wykrywana jest obecność alergenów w żywności?

Alergeny w produktach mogą być wykrywane różnymi metodami (m.in. test ELISA, PCR) - jednak nawet jeśli sprawdzi się wyrywkowo kilka tabliczek czekolady i wynik będzie ujemny, nie oznacza to, że w innych tabliczkach z tej serii nie mogłoby się znaleźć odrobina orzechów. Ważne jest za to sprawdzanie czystości linii produkcyjnych, mam nadzieję, że są one dokładnie sprawdzane i w przypadkach, gdzie nie ma informacji o możliwości zawartości alergenów ich tam rzeczywiście nie ma. Problem alergii na orzechy (w szczególności na orzeszki ziemne) jest bardzo powszechny w USA i myślę, że tamte firmy mają szczególne doświadczenie w badaniu swoich produktów pod kątem zawartości alergenów i deklarowaniu ich zawartości. 

Mąka owsiana także nie powinna zawierać orzechów...na szczęście niektóre firmy posiadają w ofercie mąkę owsianą bez takiego zapisu.

Czy są produkty bezpieczne dla alergików?

Problem alergii jest coraz powszechniejszy, dlatego na szczęście pojawiają się firmy i produkty, które uwzględniają potrzeby alergików. Największe szanse na znalezienie produktów bez zapisu "może zawierać orzechy" są przy przeglądaniu ofert firm:

• specjalizujących się w produkcji jednego typu produktów prostych np. makaronów, mąki, kaszy, przetwory owoców, warzyw itp, które w ogóle nie stosują orzechów w swoich fabrykach (ale nie jest to reguła)
• z gotowych słodyczy warto zwrócić uwagę na galaretki, żelki, gumy, lizaki - część z nich ma “bezpieczny” skład dla osób z alergią na orzechy.
• specjalizujących się w produkcji żywności dla niemowląt i małych dzieci - muszą spełniać bardziej surowe standardy i procedury, ich zapisy są konkretne i jednoznaczne
• produkujących żywność dla osób z celiakią - posiadają bardzo restrykcyjne normy odnośnie zawartości glutenu, można spodziewać się, że dokładnie dbają o czystość swoich linii produkcyjnych i surowców
• specjalizujących się w produkcji żywności dla alergików
• amerykańskich, które mają doświadczenie zabezpieczeniu przed zanieczyszczeniem alergenami i bardzo dbające o bezpieczeństwo konsumentów (to są niestety przede wszystkim duże koncerny, a składy tych produktów pozostawiają wiele do życzenia, nawet jeśli nie zawierają żadnych silnych alergenów)

Znacie jakieś bezpieczne produkty, godne polecenia dla alergików? Dajcie znać w komentarzu!

Pamiętaj, zawsze czytaj etykietę, nawet jeśli kupujesz dany produkt regularnie

Warto też pamiętać, żeby czytać skład za każdym razem, ponieważ skład produktów może ulegać zmianie i informacja, ze produkt "może zawierać orzechy" może się pojawić w nowej partii produktu! Nie mam danych z Polski, ale np. w USA rocznie z powodu alergii na orzeszki ziemne umiera kilkadziesiąt osób...nie jest to dużo w porównaniu z innymi chorobami, ale jest to śmierć zupełnie niepotrzebna i możliwa do uniknięcia poprzez zachowanie wysokiej ostrożności…(nie mówię o sytuacjach z pomyłkami). Alergia na orzeszki ziemne to jedna z gorszych typów alergii - ryzyko wyrośnięcia jest znacznie mniejsze niż w przypadku innych typów alergii pokarmowej.

Czytaj więcej »

Olej kokosowy - cudowny produkt dla alergika

Olej kokosowy jest obecnie bardzo popularny - znajduje szereg zastosowań zarówno w kuchni jak i do pielęgnacji skóry. Olej kokosowy jest często przydatny także w kuchni alergika - z powodzeniem zastępuje w przepisach masło, margarynę i inne tłuszcze stałe.

Właściwości oleju kokosowego

Olej ten przechowywany w lodówce lub temperaturze pokojowej (do ok 22C) ma postać stałą i jest barwy białej, w wyższych temperaturach zaczyna się topić i przybiera wtedy żółtawy kolor. Jeśli w Waszym mieszkaniu olej kokosowy się topi, to oznacza, że należy przykręcić kaloryfery, alergicy powinni przebywać w temperaturze zdecydowanie poniżej 20C.

Skład oleju kokosowego:

Olej zawiera przede wszystkim kwasy tłuszczowe nasycone (ok. 90%):

do 52% kwasu laurynowego,

do 19% kwasu mirystynowego,

do 11% kwasu palmitynowego,

do 9% kwasu kaprylowego,

do 10% kwasu kaprynowego,

do 8% kwasu oleinowego,

Niewielkie ilości kwasu linolowego, kapronowego i witamin z grupy B.

Dlaczego warto sięgnąć po olej kokosowy?

Internet obecnie jest pełen informacji o cudownych właściwościach tego oleju. Ale jeszcze kilka lat temu produkt ten znajdował się w marketingowym "dołku" i był uznawany za niezdrowy ze względu na wysoką zawartość tłuszczów nasyconych. W zamian za to zalecano stosowanie margaryny (łatwo się domyślić,że zła sława oleju kokosowego była wspierana przez producentów margaryn). Na szczęście dziś już wiadomo, że margaryny (zawierające sztucznie utwardzane oleje roślinne - tłuszcze "trans") to produkty, które lepiej żeby nie trafiły do naszej kuchni, za to olej kokosowy wraca do łask.

- lepszy od margaryny - olej kokosowy zawiera naturalne nasycone tłuszcze średniołańcuchowe, które wcale nie stanowią przyczyny miażdżycy, jak niegdyś sądzono, a nawet podwyższają poziom "dobrego" cholesterolu (oczywiście spożywany w rozsądnych ilościach).

- olej kokosowy nie powoduje otyłości, a nawet może pomóc zwalczać otyłość brzuszną.

- zawiera kwas laurynowy (który obecny jest także w mleku matki) - posiada właściwości przeciwbakteryjne, przeciwgrzybicze, przeciwwirusowe - zwalcza m.in gronkowca złocistego, a także drożdżaki Candida.

- ma wyjątkowy skład kwasów tłuszczowych - zawiera m.in. dużą ilość średniołańcuchowych trójglicerydów MCT, które są łatwo przyswajalne przez organizm, nie wymagają złożonego procesu trawienia, dlatego olej ten znajduje zastosowanie w żywieniu osób z upośledzeniem wchłaniania, stanach zapalnych jelit lub innych schorzeniach.

- MCT są też konieczne do produkcji ciał ketonowych - stanowią one alternatywne źródło energii dla komórek mózgu w przypadku zbyt małej ilości glukozy lub jej nieprawidłowemu wykorzystaniu przez komórki mózgowe. Dlatego zaleca się spożywanie tego oleju w wielu chorobach neurologicznych m.in. chorobie Alzheimera, Parkinsona, ale także przy cukrzycy.

- Kwasy tłuszczowe obecne w oleju kokosowym (lub po prostu olej kokosowy) są składnikiem wielu popularnych i drogich kremów dla alergików, ponieważ są one doskonałe do pielęgnacji suchej i wrażliwej skóry, mają właściwości łagodzące i dobrze nawilżają (a także poprawiają ogólny stan skóry, odżywia ją, działa przeciwzmarszczkowo). Dla wielu alergików olej kokosowy zastępuje krem do twarzy, balsam do ciała i emolient do kąpieli :-)

Czy alergia na kokosa jest często spotykana?

Większość publikacji podaje, że alergia na orzech kokosowy spotykana jest rzadko, a objawy podobnie jak przy innych produktach mogą być różne, od wysypek, bólu brzucha aż po wstrząs anafilaktyczny. Czyli podobnie jak w przypadku innych alergenów pokarmowych.
Opisane alergeny kokosa:
Coc n - General
Coc n 2 (7S Vicilin)
Coc n 4 (11S Globulin, Glycinin)
Pamiętajcie jednak, ze mimo że rzadko, to jednak orzech kokosowy może uczulać i trzeba ostrożnie wprowadzać go do diety i obserwować reakcję. Jeśli wystąpią jakieś objawy uczulenia po spożycia to wtedy należy poinformować o tym lekarza i oczywiście lepiej wykluczyć pochodne kokosa z diety na jakiś czas.

Czy olej kokosowy może uczulać?

Olej kokosowy zawiera 99% tłuszczu, który nie stanowi alergenu, a tylko śladową ilość białek kokosa, które mogą stanowić czynnik uczulający (większość etykiet wskazuje zawartość białka jako 0g, można jednak się domyślić, że śladowe ilości białka tam jednak są - w praktyce zwykle do 0,5g/100g). Może więc się zdarzyć, że ktoś ma alergię na kokosa, ale olej kokosowy dobrze toleruje, a objawy alergii pojawią się dopiero, jeśli zje np. dużą ilość takiego oleju albo wiórki kokosowe.
Warto też zauważyć, ze olej kokosowy znajduje się też w składzie popularnych mieszanek/hydrolizatów dla niemowląt uczulonych na białka mleka krowiego np. Nutramigenu. więc jeśli dziecko dobrze toleruje Nutramigen, to najprawdopodobniej może jeść także sam olej kokosowy.

Czy przy alergii na inne orzechy można jeść kokosa?

Orzech kokosowy przez swoją nazwę często jest uznawany za "zwykły" orzech i w związku z tym istnieje obawa się o wywołanie alergii u osób uczulonych np. na orzeszki ziemne czy orzechy laskowe. Otóż orzech kokosowy nie jest spokrewniony z innymi silnie uczulającymi orzechami (laskowe, włoskie) ani z orzeszkami ziemnymi. Niektóre z jego białek są jednak podobne do alergenów występujących w innych orzechach  (7S i 11S) - opisano m.in. możliwość wystąpienia alergii krzyżowej z kokosem przy alergii na orzech laskowy czy włoski, jednak są to rzadkie przypadki. Np. w badaniu obejmującym 191 dzieci z alergią na orzechy i/lub orzeszki ziemne stwierdzono większe prawdopodobieństwo jednoczesnego wystąpienia uczulenia na sezam, ale brak jednoczesnego uczulenia na kokosa. W literaturze objawy alergii na kokosa opisywano jednak głównie u osób, które wcale nie miały alergii na inne orzechy.

Olej kokosowy w kuchni alergika

Zastosowanie oleju kokosowego  kuchni alergików jest dość szerokie, ponieważ jest to jednak tłuszcz, nie należy przesadzać z jego ilością:

- do smarowania pieczywa zamiast masła
- do pieczenia - świetnie zastępuje w wypiekach masło lub margarynę
- do smażenia - praktycznie nie zawiera nienasyconych kwasów tłuszczowych, które ulegają szkodliwym przemianom podczas smażenia, poza tym ma dość wysoką temperaturę dymienia - dla oleju nierafinowego 177°C a dla oleju rafinowanego 205°C. Ta temperatura jest jednak na tyle niska, że nie nadaje się zbyt dobrze do potraw smażonych w głębokim tłuszczu, a raczej do delikatnego smażenia, podsmażania i duszenia
- do kremów do tortów

Olej kokosowy jako kosmetyk alergika:

- do smarowania bezpośrednio na skórę - natłuszcza i nawilża, wzmacnia barierę lipidową (delikatny zapach kokosa bardzo szybko się ulatnia) - wchłania się w ciągu kilku minut
- działa przeciwzmarszczkowo :-)
- dobrze się sprawdza jako "krem na mróz"
- do mycia zębów jako składnik pasty (hamuje rozwój bakterii wywołujących próchnicę, wybiela zęby)
- do kąpieli (niewielką ilość oleju kokosowego dodać do wanny z ciepłą wodą)
- częściowo chroni przed promieniowaniem słonecznym (SPF 4-6, inne źródła podają nieco wyższe SPF)
- jako maseczka do suchych, zniszczonych włosów
- łagodzi skórę po opalaniu

Inne zastosowania oleju kokosowego:

- wspomaga gojenie ran (dodatkowo działa antyseptycznie)
- posmarowanie pod nosem i wewnątrz nosa "wyłapuje" część alergenów
- do płukania jamy ustnej - pomaga usunąć toksyny, bakterie, odświeża oddech - łyżkę oleju kokosowego należy trzymać w ustach codziennie rano, dokładnie płucząc nim zęby, dziąsła, przez 15-20 minut. "Przeżuty" olej należy wypluć (nie połykać!) a następnie umyć zęby. Najlepiej zacząć od małej ilości oleju kokosowego. Zwolennicy tej metody twierdzą, ze pomaga to usunąć toksyny, bakterie i inne patogeny z jamy ustnej. Ja niestety nie robię tego codziennie, ale staram się przynajmniej raz na kilka dni wykonać taki zabieg. Ten zabieg można też wykonywać z innymi olejami, ale olej kokosowy ma na tyle przyjemny smak, że można to zrobić bez większych problemów.

Jaki olej kokosowy wybrać?

Zarówno do gotowania jak i do stosowania jako kosmetyk wybierajcie olej kokosowy ekologiczny, nierafinowany ("virgin", tłoczony na zimno). Olej rafinowany jest zwykle niemal połowę tańszy, niestety w trakcie produkcji w wysokich temperaturach lub z zastosowaniem środków chemicznych traci wiele swoich unikalnych właściwości, a także przyjemny kokosowy aromat. Olej kokosowy nierafinowany ma temperaturę dymienia ok 180-185C, nie powinno się więc go podgrzewać powyżej tej temperatury (np. podczas pieczenia). Wyższą temperaturę dymienia ma olej kokosowy rafinowany - ok 200C.

Oleje kokosowe spożywcze nierafinowane

Jeśli zużywacie go dużo to opłaca się kupić duże opakowanie. Do smarowania pieczywa zamiast masła lepiej sprawdzają się mniejsze słoiki.

Olej kokosowy bio 400ml (idealny przy "średnim" zużyciu)

Olej kokosowy bio 250ml (najpopularniejsza wielkość opakowania) można kupić np. TUTAJ

Olej kokosowy 200ml (małe opakowanie wygodne jeśli olej stosujemy do smarowania pieczywa) do kupienia np. TUTAJ

Olej kokosowy bio 1000ml (duże opakowanie, najbardziej opłacalne jeśli zużywamy dużo oleju) dostępny np. TUTAJ

Oleje kokosowe spożywcze rafinowane

Wyróżniają się niską ceną i są bezwonne. Mogą być przydatne, jeśli chcemy smażyć w wysokiej temperaturze (mają wyższą temperaturę dymienia - ok 200C) lub w głębokim tłuszczu.

Olej kokosowy rafinowany Bio 900ml - można kupić np. TUTAJ

Olej kokosowy rafinowany 500ml - można kupić np. TUTAJ

Oleje kokosowe kosmetyczne

Olej kokosowy spożywczy można stosować także jako kosmetyk, ale możecie kupić też olej kokosowy kosmetyczny.

Jeśli nie macie alergii na olej kokosowy to wypróbujcie też inne produkty z kokosa, nie powinny Was uczulić. Postaram się wkrótce napisać więcej o takich produktach jak mąka kokosowa, chipsy kokosowe, mleko kokosowe i inne pyszności :)

Wybrane piśmiennictwo:

Michavila GA, Amat BM, Gonzalez Cortes MV, Segura NL, Moreno Palanques MA, Bartolome B. Coconut anaphylaxis: Case report and review. Allergol Immunopathol (Madr ) 2013
Nguyen SA, More DR, Whisman BA, Hagan LL. Cross-reactivity between coconut and hazelnut proteins in a patient with coconut anaphylaxis. Ann Allergy Asthma Immunol 2004
Stutius LM, Sheehan WJ, Rangsithienchai P, Bharmanee A, Scott JE, Young MC, Dioun AF, Schneider LC, Phipatanakul W. Characterizing the relationship between sesame, coconut, and nut allergy in children. Pediatr Allergy Immunol 2010
Wikipedia :-)

Czytaj więcej »